قدیم ترها، مدرسه بچه ها حال و هوایی دیگر داشت به قول مادربزرگ، مدرسه ما میز و صندلی نبود، دایره ای بود از بچه هایی قد و نیم قد که آمده بودند تا از سید محل، درس قرآن بیاموزرند. این درس ها همه درس زندگی بود و شمیم صوت قرآن و قصه های انبیاء در همه سالهای کودکی همراه ما بود. آن روزها جای درس و کتاب در مسجد و مکتب بود و مسجد اولین خانه ما برای آموزش زندگی محسوب می شد. در هفته پژوهش، به سراغ اولین مسجدمدرسه عالی کشورمان می رویم که از همان ابتدای ساخت، بنای یک مدرسه را در وقف نامه خود داشت و حالا بعد از این همه سال نه تنها مدرسه، که دانشگاهی برای آموزش علوم اسلامی و معارف دینی را  نیز در پرونده خود دارد.

شناسنامه
نام: مسجد مدرسه سپهسالار، مسجد آیت الله مطهری
سال ساخت: ۱۲۵۷ هـ. ش
محل ساخت: ضلع جنوب شرقی میدان بهارستان تهران
بانی مسجد: میرزا حسین خان سپهسالار قزوینی
معمار مسجد: استاد حسن معمار قمی

ویژگی های مسجد
۱.نخستین و بزرگترین مسجد مدرسه عالی ایران
۲.بزرگترین و باشکوه ترین بنای مذهبی بعد از چهارباغ اصفهان

معرفی:
برای معرفی اولیه مجموعه مسجد مدرسه عالی مطهری، بایستی به سراغ وقف نامه آن رفت. این مجموعه دو وقف نامه دارد، یکی مختصر و دیگری مفصل. وقف نامه مختصر که در کتیبه صحن مدرسه عالی نوشته شده از قسمت بدنه چپ آن ایوان شروع و به بدنه راست آن ایوان منتهی می شود. اما وقف نامه تفصیلی که اصلِ نخستِ خطی آن مسجل و ممهور به مهر اسمی «سپهسالار حسین» است ، به صورت کتابچه ای مشتمل بر ۷۹ صفحه با خطی خوش و نثری شیوا و کاغذی مرغوب و همانطور که ذکر شد در سال ۱۲۹۷ هـ. ق به دستور حسین خان سپهسالار تنظیم گشته، در کتابخانه خطی مدرسه عالی نگهداری می شود. وقفنامه تفصیلی چهار فصل دارد که تبیین اعضاء، تعزیه داری و اطعام و امتحان دانش آموختگان و… فصلهای اول تا چهارم آن را تشکیل می دهند. در صفحه آخر این وقف نامه سجلات و مهر مرحوم واقف همراه با مهرهای علما آمده است. مسجد و مدرسۀ عالی سپهسالار تقریباً در منطقۀ مرکزی شهر ساخته شده و در زمان ساخت از موقعیت شهری مناسبی برخوردار بوده است. با توجه به محل کاخ گلستان، بازار دروازه شمیران، باغ و عمارت فخرالدوله، کوچۀ میرزا محمود وزیر، خیابان عین الدوله، کوچۀ نظامیه و سه راه امین حضور که همگی در اطراف این محل قرار دارند، به این نکته می‌توان پی برد.

ایده های مسجد

مسجدی که از اول مدرسه داشت

در وقف نامه تفصیلی مسجد سپهسالار شکل گیری یک مدرسه عالی و مسجد و کتابخانه پیش بینی شده است. تعداد و نقش متولی ، ناظر مطیع، مدرسان و موضوع درس آنان شامل معقول، منقول، ریاضی، مقدمات و ادبیات، همچنین حکیم باشی، مستوفی، ضابط موقوفات، کتابدار، خوشنویس، واعظ، قاری ، مکبر ، مؤذن ، چراغچی و دربان و خادم همه به دقت تعیین شده است.

از مدرسه تا دانشگاه علوم اسلامی
این مدرسۀ عالی در ابتدا به مدرسۀ ناصریه تهران موسوم بوده است. اولین فعالیت‌های آموزشی مدرسه عالی در سال ۱۳۱۳ ق. و با حضور ۵۰ طلبه، به همت میرزا ابوالفضل مجتهد کلانتر تهرانی آغاز شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی با حکم امام خمینی(ره) مدرسه عالی سپهسالار به عنوان یک دانشگاه علوم اسلامی معتبر با نام مدرسه عالی شهید مطهری(ره) زیر نظر آیت الله امامی کاشانی به فعالیت خود ادامه داد و به همت ایشان تا به امروز این مسجد و مدرسه عالی فعالیت خود را گسترش داده است.در این بنای امر بهره گیری از علوم جدید در پیشبرد معارف اسلامی پایه گذاری شد و در این راه کوشش های استادانی نامدار چون محمدکاظم عصار، بدیع الزمان فروزان فر و بسیاری از فرزانگان معاصر به یاد ماندنی است.

هم اکنون نیز مدرسه عالی شهید مطهری کانونی مهم و برجسته در آموزش معارف اسلامی چون فقه ، حقوق ، فلسفه و کلام محسوب می شود. تلفیق این ویژگی های مذهبی و فرهنگی با ساختمانی ارزشمند ، این مجموعه را شایسته تأمل و برخوردی توأم با احترام کرده است.
همچنین مدرسۀ عالی شهید مطهری با طراحی رشتۀ علوم و معارف اسلامی در مقطع آموزش متوسطه و تصویب اساسنامۀ آن توسط شورای عالی آموزش و پرورش کشور، دبیرستان‌های علوم و معارف اسلامی را از مهر ماه ۱۳۶۴ش در شعب تهران و مشهد تأسیس نمود. طی سال‌های بعد شعب دبیرستان مذکور در نقاط مختلف کشور گسترش یافت که تا کنون به مرز بیست دبیرستان رسیده است.

پایگاهی برای فعالیت های انقلابی
در سالهای ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹ش ساختمان مدرسۀ عالی به پایگاهی برای فعالیت گروه‌های مسلمان انقلابی مبدّل گشت و دفتری با عنوان تبلیغات اسلامی در ساختمان مدرسۀ عالی فعالیت‌های گوناگون علمی و پژوهشی را در دستور کار خود قرار داد. بخش اندیشه‌شناسی این دفتر، کتابها و جزوه‌ های زیادی به چاپ رساند که در عرصۀ چالش‌های ایدئولوژیک آن سال‌ها تأثیرگذاری به سزایی داشت.

تعامل با بازار در صحن مسجد
نکتۀ قابل ذکر و جالب در مورد مسجد و مدرسۀ عالی اینکه در سالهای قدیم، بازاری بود که کسبۀ دوره گرد، هنگام ماه مبارک رمضان در آن می‌گستردند و پس از افطار گروه گروه مردم برای خرید راهی صحن حیاط این مسجد می‌شدند و همچنین دوخت «پیراهن مراد» توسط زنان در حجره‌های مسجد و مدرسۀ عالی، رایج بود که به قصد تقرب در ماه‌های محرم و صفر دوخته می‌شد و صدای چرخ‌های خیاطی مستقر شده در این مسجد، برای اهالی این محل بسیار گوشنواز بود.

ساعتی مشترک برای درس و تبلیغ
یکی از ظرافت های این مسجد مدرسه، ساعت آن است که دو صفحه دارد یکی رو به صحن مدرسه و دیگری رو به جانب عمارت میرزا حسین‌خان سپهسالار (مجلس شورای ملی سابق). دنباله ایوان شمالی که سال ها پیش از این گلخانه زمستانی مدرسه بوده از سال ۱۳۱۰ ش به تالار سخنرانی، تدریس، وعظ و تبلیغ تبدیل شده است. حالا این تالار محل دارالقرآن و بسیج ‌مجموعه است.

یادمانی برای پیوند دین و حکومت
مسجد و مدرسۀ عالی شهید مطهری امروزه به لحاظ حجمی و عملکردی در ارتباط با مجلس، بخشی از مجموعه ساختمانهای حکومتی مردمی به شمار می‌رود؛ چنانکه این ارتباط درونی از ابتدا نیز در فلسفۀ شکل گیری ساختمان‌ها وجود داشته که بانی همگی آنها مرحوم میرزا حسین خان سپهسالار بوده است. اکثر مراسم مهم مذهبی، حکومتی و فرهنگی در این مسجد و مدرسۀ عالی برگزار می‌شود و به این اعتبار می‌توان آن را بنایی یادمانی دانست که در تحولات سیاسی یکصد سال اخیر مطرح و تأثیرگذار بوده است.

بدون نظر

پاسخی بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

با ما در تماس باشید

توجه داشته باشید که جهت ارسال پیام به بخش‌های مورد نظر همراه با ضمیمه می‌توانید از فرم تماس با ما استفاده نمائید.


پل های ارتباطی:
۰۲۵۳۲۹۱۷۹۴۸ – ۰۳۱۵۵۵۷۱۰۹۵     
masjedideas[at]gmail[dot]com     
کانال تلگرام

ارسال کردن

کاری از "اتاق ایده پردازی فام"

با شناسه کاربری خود وارد شوید

یا    

مشخصات خود را فراموش کرده اید؟

Create Account