جلسات قرائت و تفسیر قرآن یکی از اولین برنامه هایی بود که همیشه در مساجد برپا بود، چه قبل از انقلاب و چه بعد از آن، اما تنها تعداد کمی از این جلسات توانسته بود گل کند و مخاطبان زیادی را به سوی خود جذب نماید. یکی از گل ترین این جلسات، شاید جلسات قرآن مسجد کرامت مشهد باشد که قبل از انقلاب آغاز شد و مسجد کرامت را به شلوغ ترین مساجد مشهد تبدیل کرد.

برای اینکه بدانیم چه شد تا این جلسات قرآن آنقدر طرفدار پیدا کند، به سراغ یکی از قاریان قرآن می رویم که فعالیت قرآنی خود را از همین مسجد آغاز کرد و در ذیل توجه و عنایت مقام معظم رهبری(دامت برکاته) به یکی از قاریان پیشکسوت قرآنی تبدیل شد. در این گفتگو، آقای مرتضی فاطمی برای مان از خاطرات آن روزهای مسجد کرامت می گوید:

گفتند بخوان و صدای مرا ضبط کردند!
مرحوم پدرم و مادرم خیلی علاقه به قرآن داشتند، من را از هفت سالگی گذاشتند مکتب. قدیم‌ها در مشهد این‌طور بود؛ بچه‌ها می‌رفتند آموزش قرآن می‌دیدند؛ روخوانی و روان‌خوانی. دو ماهه روخوانی و روان‌خوانی را کامل یاد گرفتم. معلم مان گفت این بچه را بردارید از کلاس؛ وقت ما را می‌گیرد، وقت خودش هم گرفته می‌شود؛ همه‌ قرآن را بلد است. توصیه کرد بروم در جلسات قرآن شرکت کنم.

حدود سال چهل و پنج. مرحوم آقاجعفر طباطبایی استاد قرآن و از دوستان خیلی صمیمی آیت‌الله خامنه‌ای بود مرحوم طباطبایی چون با آقای خامنه‌ای دوست صمیمی بودند، یک روز به ایشان می گویند: «یکی از فامیل های ما نوجوانی هست که صدای زیبایی دارد و قرآن را قشنگ می خواند.» آقا هم می گویند خب یک جلسه یا برنامه بگذاریم که من ببینمش. آقا جعفر طباطبایی جلسه ای ترتیب داد که من به اتفاق مرحوم پدرم رفتیم خدمت آیت‌الله خامنه‌ای.آقا فرمودند خب تنهایی قرآن بخوان شما، خواندم و ایشان خیلی تشویق کردند.

بعد از این ماجرا یک روز آیت‌الله خامنه ای من و پدرم و آقا جعفر رادعوت کردند منزلشان برای ناهار. رفتیم خدمتشان. بعد از ناهار آقا با یک ضبط از این ضبط های ریلی ژاپنی که با برق و باتری کار می‌کرد صدای من را ضبط کردند. می گفتند بخوان و صدای من را ضبط می‌کردند.

جلسات تفسیر و طرح کلی اندیشه اسلامی
رفته رفته ما زیاد مأنوس شدیم و جلساتی که معمولاً آقا تشریف می آوردند یا جلساتی که خود ایشون داشتند مثل جلسه‌ مسجد امام حسن مجتبی در خیابان دانش که آنجا پشینماز بودند، ما هم می رفتیم. بعدها مسجد کرامت هم یکی از پایگاه های ایشان شده بود که آنجا هم نماز می خواندند و تفسیر می گفتند.

به پیشنهاد آقا صبح های جمعه در مسجد کرامت هم جلسه‌ قرآن گذاشتیم. در مسجد امام حسن مجتبی(ع) ابتدا پدر آقا نماز می خواندند؛ در ادامه ‌اش آقا آمدند و آنجا هم جلساتی را داشتند. به‌خصوص یک جلسات تفسیرگونه ای داشتند در ظهرهای ماه مبارک و بحثی را شروع فرموده بودند با عنوان «طرح کلی اندیشه های اسلامی در قرآن» که بعدها چاپ شد. نوارش را هم خود آقا به من فرمودند که شما ضبطی تهیه کن و بیا این بحث را ضبط کن.

در پوشش قرآن، کار انقلابی کردیم!
دوتا از این ضبط های بزرگ سونی خریدم؛ یکی برای خودم و یکی برای آقا. ضبط را بردم خدمت آقا و آن جلسات را ضبط کردم؛ بیست و هفت یا بیست و هشت نوار شد. چهارده یا پانزده روزش را من قرآن خواندم و چهارده روزش را دو نفر از دوستان دیگر؛ آقای رضایی و آقای روحانی‌نژاد. یک روز درمیان من قاری بودم.

بعد نوارش را هم تکثیر می کردم. گاهی هم خود آقا فردی را معرفی می کردند که این نوار را به او بدهم. من آن نوارها را زیاد تکثیر کردم. در پوششی که نوار قرآن داریم ضبط می کنیم، کارهای انقلابی می‌کردیم. دانشجوها زیاد از من نوار می گرفتند؛ از شهرستان ها هم زیاد می‌آمدند و از ما نوار می‌گرفتند. جلسه عنوانش تفسیر قرآن بود و رژیم نمی توانست به این راحتی‌ها تعطیلش کند. یک بهانه‌ی قوی لازم داشتند. البته آقا را خیلی محدود کردند. کار به جایی رسید که ایشان را ممنوع المنبر کردند. از نماز جماعت خواندن هم ایشان را منع کردند.

روش تدریس آقا برای مردم تازگی داشت
نکات مهم را قبلاً توی برگه هایی پُلی کپی می‌کردند و پخش می‌کردند بین دانشجویان و مستمعان. یعنی افراد می دانستند که راجع به این آیات می خواهد این بحث‌ها بشود و یک مضمونی از آیه را در نظر داشتند؛ ترجمه‌ی تحت اللفظی اش را می‌دیدند و زمینه‌ای داشتند. بعد آقا پا می شدند و این را شرح می دادند. بعد می فرمودند حالا که معنی این آیات را فهمیدید، این قاری عزیزمان بیاید بخواند با لحن و صدای خوش تا شما بیشتر لذت ببرید. مردم چون معنی قرآن را فهمیده بودند، راحت ارتباط برقرار می‌کردند.

ایشان برای سوق دادن مردم به مفاهیم قرآن، مجالس سنتی قرآن را تبدیل کردند به یک شکل جدید. نیامدند نفی کنند آن روش گذشته را، بلکه تغییر مثبتی ایجاد کردند در شیوه‌ جلسه.. ایشان از زمینه ای که در جامعه بود، بهره برداری کردند و گفتند حالا که این جلسات هست، ما بیاییم و مردم را علاقمند به مفاهیم قرآن هم بکنیم. یعنی جلسه‌ قرائت قرآن به‌تنهایی کافی نیست، بلکه باید مقدمه‌ای باشد تا مردم با مفاهیم قرآن آشنا شوند و انس بگیرند. بذر آشنایی با مفاهیم قرآن را در بین نوجوانان و جوانان مشهد در آن دوره، ایشان پاشیدند؛ به‌خصوص بین قشری که به آن جلسات می آمدند، آقا این انس را ایجاد کردند.

بگویید بچه ها سوال کنند تا من جواب بدهم!
یک سال به انقلاب ایشان ممنوع‌المنبر شده بودند و حق نداشتند به هر عنوانی سخنرانی داشته باشند. تا قبل از این ماجرا، معمولاً آقا بعد از نماز پا می شدند و یک مقدار صحبت می کردند؛ تفسیری می گفتند. بعد که ساواک ممنوع کرد، یک روز زیرکانه به من گفتند آقای فاطمی! می دانی که من دیگر نمی توانم صحبت کنم؛ شما گاهی به بچه ها بسپار که یکی‌شان معنی یک آیه را از من سؤال کند تا من به این بهانه جواب بدهم! می گفتند بچه ها همانطور که دور تا دور نشسته‌اند، یک دفعه یک نفر دستش را بلند کند و بگوید آقا ببخشید، همین آیه را معنیش را بفرمایید.

ایشان مرتب هر راهی را که به رویشان می بستند، راه جدیدی باز می کردند. با این عنوان که من در جلسه‌ قرآن نشسته‌ام، چون روحانی هم هستم اگر کسی یک آیه‌ قرآن از من سؤال کند، نمی توانم جوابش را ندهم! به ساواک می گفتند: “آبروی خود شماها می رود اگر من بگویم ساواک من را ممنوع کرده و من حتی نباید معنی قرآن را بگویم. این که دیگر خیلی بد می شود برای شما!” قطعاً ساواکی‌ها هم می‌آمدند اما کاری نمی‌توانستند بکنند.

تربیت نیروهای قرآن در جامعه قاریان قرآن
بعد از پیروزی انقلاب ما جامعه‌ قاریان قرآن را در مشهد راه‌اندازی کردیم که رهبر انقلاب هم این را تأیید فرمودند و خیلی لطف کردند به این جمع. با هم‌کاری جامعه‌ی قاریان و ارشاد، این مرکز، تأسیس شد. الان هم برنامه‌ها ادامه دارد. دانشجویان زیادی از این‌جا فارغ التحصیل شده‌اند. اکثراً هم جذب مدارس غیرانتفاعی و حتی مؤسسات آموزش قرآن شده‌اند و فعالانه کار می کنند.

قرآنی جیبی کوچک همراه داشته باشید!
خیلی روی این‌ تأکید داشتند که مردم وقتشان را در ماشین هم از دست ندهند. می توانند مطالعه‌ قرآن بکنند و قرآن جیبی کوچکی همراه داشته باشند. مقصود آقا این بود که مردم مأنوس بشوند با قرآن و قرآن منحصر نشود به جلسه‌ قرآن آمدن و فقط در آن جلسه قرآن خواندن یا شنیدن. تأکیدشان بیشتر روی مفاهیم قرآن بود تا ضمن این که مردم انس با قرائت می گیرند، آن را پلکانی برای یادگیری مفاهیم قرآن قرار دهند.

سفارش می کردند مصطفی اسماعیل بخوانیم!
یک روز به من فرمودند: “آقای فاطمی! حیفت نمی آید که مصطفی اسماعیل نمی خوانی؟” مصطفی اسماعیل از قراء بسیار بزرگ و درجه‌ یک مصر است. گفتم که آقا مصطفی اسماعیل مشکل است، چون لحنش خیلی گسترده و قوی است. فرمودند: “از شما خیلی بعید است! یعنی چی؟ اگر بخواهی، می توانی.” عرض کردم آقا من نوارش را هم ندارم. دو تا نوار از مصطفی اسماعیل به ما دادند؛ یکی نوار سوره‌ی بقره بود، یکی هم آل عمران که خیلی تلاوت های زیبایی بود. آرام آرام تمرین کردم و کم‌کم توانستم. آقا می فرمودند مصطفی اسماعیل با توجه به معنی و مفاهیم می خواند. بعضی از قراء فقط با تکیه بر صوت می خوانند و غرضشان این است که یک لحن زیبایی پیاده کنند و مردم شارژ بشوند، اما مصطفی اسماعیل در عین این که زیبا می خواند، مردم را به معنی توجه می دهد؛ حتی توی وقف و ابتداهایی که انجام می دهد هم این دیده می‌شود.

آقا در مشهد، این چیزها را ترویج می کردند و افراد را ترغیب می کردند. هنوز هم تأکید دارند که صِرف قرائت مطرح نیست. قرائت قرآن را مقدمه ای می دانند برای انس با قرآن و مفاهیم آن. مفاهیم قرآن را هم اگر مردم بفهمند، باز کافی نیست؛ برای به مفاد آن عمل کرد. اگر مردم ما به قرآن عمل کنند، جامعه ما خیلی از مشکلاتش برطرف می شود.

قاری قرآن باید موقع شناس باشد!
آقا می فرمودند کسی را که به عنوان قاری قرآن اعزام می کنید به خارج از کشور، باید قوی باشد، معلوماتی داشته باشد، دو تا سؤال ازش می کنند به تته پته نیافتد. البته تا حدود زیادی این کار دارد می شود و قراء قوی را چه از نظر قرائت و چه از نظر انس با مفاهیم قرآن می‌فرستند.

من رفته بودم پاکستان. آن‌جا ایالت ایالت است و هر ایالت برای خودش وزارت‌خانه ای دارد و وزیری. وزیرش دعوت کرده بود از ما، رفتیم با رایزن فرهنگی. به ما گفتند بخوان. من آن‌جا آیاتی از سوره‌ی آل عمران را از حفظ خواندم. «یا أیها الّذین آمنوا اتّقوا الله حق تقاته و لاتموتنّ إلا و أنتم مسلمون. و اعتصموا بحبل الله جمیعاً و لاتفرقوا» طرف خیلی شارژ شد. آخر برنامه تشویق و تقدیر کرد و گفت درهای مساجد ما به روی قاریان ایران باز است، قدم شما روی چشم های ماست.

قاری باید حتی بداند که چقدر بخواند. باید موقع شناس باشد. اگر به مجلسی دعوتش کردند فرض کنید مجلس شورای اسلامی طرف خدای نخواسته برود و مثلاً آیاتی راجع به زنا را بخواند، این اصلاً معنی نمی دهد آن‌جا؛ باید آیات مناسبی بخواند. خود آقا هم وقتی مراسمی دارند، شنیده‌ام روی افراد حساسیت دارند که مثلاً فلانی بیاد بخواند؛ گاهی خودشان تعیین می کنند.

نهادهای قرآنی قادر به ترویج قرآن نیستند
تأکید آقا بر تشکل های قرآنی مردمی، شاید روی این جنبه باشد که نهادهای دولتی قادر به ترویج قـرآن نیستند. دغدغه ایشان خیلی جدی است و می بینند که متأسفانه تشکل های دولتی خیلی کارآیی ندارند در این زمینه. حتی تجلیل مفصلی که از جامعه‌ قاریان قرآن فرمودند، شاید تأکید بر این باشد که خیلی دل نبسته‌اند و امیدی ندارند که تشکل های دولتی بخواهند یا بتوانند کار قرآنی آن‌چنانی‌ای انجام بدهند؛ امید ایشان بیشتر به همین تشکل های مردمی است.

منبع: دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله العظمی خامنه ای

بدون نظر

پاسخی بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

با ما در تماس باشید

توجه داشته باشید که جهت ارسال پیام به بخش‌های مورد نظر همراه با ضمیمه می‌توانید از فرم تماس با ما استفاده نمائید.


پل های ارتباطی:
۰۲۵۳۲۹۱۷۹۴۸ – ۰۳۱۵۵۵۷۱۰۹۵     
masjedideas[at]gmail[dot]com     
کانال تلگرام

ارسال کردن

کاری از "اتاق ایده پردازی فام"

با شناسه کاربری خود وارد شوید

یا    

مشخصات خود را فراموش کرده اید؟

Create Account