استقبال از پروانه‌ها در قامت بهشت

زیباترین ذائقه‌ها و شورانگیزی هنرمندان حقیقتا در آینه مساجد، خانه‌های خدا دیده می‌شود.  خیال‌انگیزی جاودانه ای که از نجوای درونی انسان در خطاب با معبود سرچشمه گرفته و وصف بهشت را بر تارک دیوارها، جان گنبدها و آغوش محراب‌ها می‌آویزد.

مسجد بهشتی زمینی است که سکونت انسان را در روی زمین تاب نمی‌آورد و بهشت حقیقی را در پرتو عاشقانه‌های هنری، صوت دلنشین اذان و صفوف پرشکوه مومنان به او یادآور می‌شود. راهی برای گریز از جهان غفلت به وادی جنات اصیل، از کثرت‌های مادی به سادگی‌های شکوهمند دینی. حرکت از غرب جهان به  باغ‌های شرق وجود، از شهرهای آهنین، به شهرهای فیروزه‌ای، شهرهایی پر از ذکر خدا….

شناسنامه

نام مسجد: مسجد امام(شاه اصفهان)

معروف به: مسجد مهدیه، مسجد المهدی، مسجد جامع عباسی، مسجد سلطانی جدید، مسجد شاه

بانی مسجد: شاه عباس صفوی اول

معماران مسجد: استاد علی اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان محب علی بیک الله

سال ساخت: ۱۰۲۰ هجری(دوره شاه عباس اول صفوی)

محل ساخت: ضلع جنوبی میدان امام

ویژ گی های مسجد

نمایانگر یک صد سال مسجد سازی در ایران

جزو آثار ملی ایران به شماره ثبت ۱۰۷

معرفی مسجد

در منتهی الیه جنوبی میدان امام اصفهان، مسجدی برپاست که نمونه ارزنده ای از معماری قرن ۱۱ هجری به شمار می رود. ساختمان مسجد در سال ۱۰۱۹ هجری برابر با ۱۶۱۱ میلادی و بیست و چهارمین سال سلطنت شاه عباس اول شروع شد و در سال ۱۰۳۸ هجری برابر با ۱۶۲۹ میلادی به پایان رسید. این مسجد به عنوان یک بنای عمومی برای استفاده مردم ساخته شد که در ضلع جنوبی میدان نقش جهان قرار دارد. شاه عباس مسجد را برای شادی روح جدش، شاه طهماسب بنا نمود.

سنّت‌های شکل‌دهی، آرمان‌ها، شعایر و مفاهیم دینی، نقشه که از انواع قدیمی تر و ساده‌تر به‌آرامی کمال یافته، عناصر بزرگ ساختمانی و تزیینات همه در مسجد شاه با عظمت و شکوهی، که آن را در شمار بزرگ‌ترین بناهای جهان قرار داده، تحقّق و یگانگی یافته است. معمار مهندس آن استاد علی‌اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان محب‌علی بیک الله بوده‌اند؛ و خوشنویسانی چون علیرضا عباسی، عبدالباقی تبریزی، محمد رضا امامی، محمد صالح امامی در آن کتیبه نگاری کرده‌اند.

ایده ها

استقبال از پروانه ها

ایده: سر در مسجد بایست دعوتگر و منادی ورود عموم به مسجد باشد.

یک بخش مهم مسجد، “جلوخانی” است که در ابتدای ساختمان مسجد بنا شده و عموم را از بیرون به درون مسجد می خواند. جلوخان، فضایی وسیع در جلو پیش‌طاق ورودی بعضی از بناهای بزرگ و مهم است که به معانی پیشگاه‌خانه، میدانگاه جلو در خانه و محوطه باز روبه‌روی در خانه و مسجد و کاروانسرا و زیارتگاه به‌کار می‌رود در بعضی از شهرهای ایران، جلوخان یا پیش خان مترادف با پیش طاق نیز هست. کتیبه های نصب شده بر جلوخان مسجد امام، متون و نقش هایی هستند که به قلم خوش و چشم نواز خطاطان تهیه شده و مخاطب را به مسجد فرامی خوانند.

همچنین دوقابی که در دو طرف مدخل واقع شده طرح سجاده را دارد که نمازگزار بر آن نماز می‌خواند. در فاصله‌ای بیشتر حجم جالب توجه این نما، که گاه بر اثر رنگ آبی درخشانش حالتی تقریباً اثیری پیدا می‌کند، کاملاً بر میدان مسلط است و در تضاد با کاخ برازنده شاهی، برتری خیره‌کننده دین را بر قدرت دنیوی و اهمیت اساسی دین را در زندگی شهر نشان می‌دهد.

وصف بهشت را از نمای مسجد بخوان

ایده: معماری مسجد در قسمت ورود و خروج، می تواند نمایانگر سفر انسان از دنیا به سوی آخرت باشد.

عالی ترین کاشیکاری مسجد در سردر ورودی آن قرار گرفته و سراسر آن با رنگ بندیهای کامل آکنده از کاشی هفت رنگ و معرق است. قوس اصلی ورودی با سه ردیف مارپیچ تزیینی آبی روشن قاب بندی شده و از داخل گلدان هایی مرمرین حجاری شده قوس را در بر گرفته است.

قاب های نیم گنبد با ستارگان و پیچک های تاک فراز آمده از گلدان ها تزیین شده است. قاب های باشکوه همچون سجاده هایی که مدخل را در برگرفته باشند، با سنگ مرمر تزیین یافته اند. در بخش بالا خانه‌ی روی سردر مسجد یک قاب کاشی معرق با نقش حیوانی دو طاووس سبز رو به روی هم  وجود دارد، که در سنت های ایرانی نماد “ابدیت” است. در قاب کاشی های دیگر، گنجشک ها و شاخه های گل و بته در کنار هم قرار دارند؛ این نقوش یادآور بهشت و باغ های باطراوت و جاودانه آن است. عبارات “الله”، “محمد” و “علی” با استفاده از خطوط کوفی بنایی سر در را تزیین داده است. دالان ورودی مسجد به گونه ای است که در جهت قبله شما را از تاریکی برزخ گذر داده و در روشنایی صحن اصلی به وصال بهشت می رساند.

به سمت خدا

ایده: ورودی مسجد به سمت قبله باشد.

مسأله ای که در مسجد امام جلب توجه می کند و اکثر سیاحان و جهانگردان نیز به آن اشاره کرده اند و معماران و مهندسین نیز آن را یکی از استادانه ترین شگردهای معماری به حساب آورده اند مسأله رعایت جهت قبله در مسجد است. سازندگان مسجد طوری سردر را درست کرده اند که با عبور از میان ایوان ورودی، بدون آنکه احساس شود، نیم چرخی به سمت راست زده می شود. در حقیقت معمار برجسته این اثر با یک زاویه ۴۵ درجه مسجد را در جهت قبله قرار داده است.

از کارهای شیخ بهائی، تعیین سمت قبله مسجد امام به مقیاس چهل درجه انحراف غربی از نقطه جنوب و خاتمه دادن به یک سلسله اختلاف نظر بود که مفتیان ابتدای عهد صفوی راجع به تشخیص قبله عراقین در مدت یک قرن و نیم اختلاف داشته اند.

شاخص اذان در مدرسه مسجد

ایده: بنای شاخص های طبیعی برای نمایش وقت حقیقی اذان در مسجد

در مدرسه سلیمانیه در  جنوب غربی مسجد، قطعه سنگ ساده‌ای بر روی زمین به شکل شاخص در محلّ معیّنی تعبیه شده است که ظهر حقیقی اصفهان را در چهار فصل سال نشان می‌دهد و شکل ظاهری آن مانند یک مثلث می‌باشد و محاسبه آن را شیخ بهائی دانشمند، فقیه و ریاضیدان معروف عهد شاه عبّاس انجام داده است.

مسجدی به نهایت سادگی

ایده: بنای مسجد مختص عموم و به دور از جایگاههای اختصاصی و غیر مردمی باشد.

نقشه پی و ساختمان بنا هر دو نشان دهنده اعتقاد به سادگی در اسلام است و مفهومی بنیادی را نمایان و بیان می‌کند، که همانا برادری و برابری مؤمنان را که همگی از دسترسی بی‌واسطه به رحمت خداوندی برخوردار شده‌اند. حرکت و ارتباط در همه جا تسهیل شده و در هیج جا مانعی وجود ندارد. کف مسجد هیچ پله، نرده یا صفه‌ای ندارد. هیچ در بسته‌ای دیده نمی‌شود، هیچ دالان تونل مانند، جایگاه همسرایان، غلام گردشی، هیچ ساختار جداگانه‌ای مانند مذبح، هیچ فضای اختصاصی، هیچ جایگاه ممتاز وجود ندارد، درست همان‌طور که هیچ مراسم اختصاصی، هیچ شی مقدس و هیچ سلسله مقامات دینی موجود نیست.

مسجد شهر؛ محور حکومت و اقتصاد

ایده: شکل دهی و تجمع نهادهای اقتصادی و اجتماعی-سیاسی حول مساجد جامع شهر

عظمت‌ و شکوه‌ مسجد و طرز قرار گرفتن‌ آن‌ در ضلع‌ جنوبی‌ میدان‌، گنبدخانه مسجد امام‌ اصفهان‌ حاکی‌ از اهمیت‌ فوق‌العاده آن‌ است‌. از تحقیقات‌ رابرت‌ مک ‌چزنی‌ برمی‌آید که‌ طرح‌ریزی‌ قیصریه‌، میدان‌ نقش‌ جهان‌ و مغازه‌های‌ اطراف‌ آن‌ بدین‌ هدف‌ بوده‌ است‌ که‌ محور بازرگانی‌ شهر را -که‌ در بهار ۱۰۰۶ق‌/۱۵۹۸م‌ رسماً به‌ پایتختی‌ برگزیده‌ شده‌ بود  از محله میدان‌ کهنه‌ و بازار قدیم‌ به‌ مرکز جدید منتقل‌ کنند و در نهایت‌ پایه‌های‌ اقتصادی‌ عمده اصفهان‌ را در انحصار دستگاه‌ حکومتی‌ و شاه‌ عباس‌ درآورند.

برای‌ رقابت‌ با میدان‌ کهنه‌ که‌ مرکزیت‌ آن‌ اساساً مدیون‌ مسجد جامع‌ اصفهان‌ بود و قدمت‌ آن‌ حداقل‌ به‌ زمان‌ سلجوقیان‌ می‌رسید، احداث‌ مسجدیی عظیم‌ برای‌ جلب‌ جماعت‌ به‌ میدان‌ نقش‌ جهان‌ ضروری‌ می‌نمود و با ساختن‌ مسجد جامعی‌ در جبهه جنوبی‌ میدان‌ طبعاً عبور و مرور مردم‌ ازدیاد می‌یافت‌. همچنین در قسمت های مختلف، لوحه هایی به چشم می خورند که بیانگر بخشودگی برخی از مالیات ها در دوران های مختلف است و این بیانگر نقش مسجد در مسائل حساس آن زمان است.

نوایی که از عرش به گوش می رسد

ایده: معماری مسجد به گونه ای باشد که انعکاس و  پخش صدا در فضای مسجد طبیعی باشد.

ایوان سرپوشیده شمالی مسجد فضای وسیع و بلندی است که سر تا سر آن را کاشیکاری بسیار زیبائی فرا گرفته است. گنبد با عظمت و رفیع مسجد که به صورت دوپوش ساخته شده بر روی این صحن قرار دارد. این گنبد را بزرگترین و پرکارترین و استادانه ترین آثار معماری قرن ۱۱ هجری می دانند. از خصوصیات این گنبد که حدود ۵۴ متر ارتفاع دارد انعکاس صدا است و این به خاطر دو پوش بودن گنبد و فضای ۱۶ متری بین دو گنبد است.

۱ نظر
  1. سجاد 2 سال پیش

    ممنون از مطالب مفیدتون

پاسخی بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

با ما در تماس باشید

توجه داشته باشید که جهت ارسال پیام به بخش‌های مورد نظر همراه با ضمیمه می‌توانید از فرم تماس با ما استفاده نمائید.


پل های ارتباطی:
۰۲۵۳۲۹۱۷۹۴۸ – ۰۳۱۵۵۵۷۱۰۹۵     
masjedideas[at]gmail[dot]com     
کانال تلگرام

ارسال کردن

کاری از "اتاق ایده پردازی فام"

با شناسه کاربری خود وارد شوید

یا    

مشخصات خود را فراموش کرده اید؟