کد ایده:31032
ایده پرداز: محمد علی موظف رستمی    
توضيح اجمالی:

اهتمام ويژه به موضوع مساجد و اجرايى شدن طرح از آن‌جا بيشتر نمايان مى‌‏شود كه مسجد بزرگترين و گسترده‏‌ترين پايگاه فرهنگى است كه داراى بيشترين حجم فعاليت و كثرت مخاطبان بوده و نيز بالاترين مساحت و زيربنا را نسبت به ديگر پايگاه‌هاى فرهنگى در سطح كشور دارا مى‌‏باشد.

مکان اجرای ایده: سازمان های مرتبط با مسجد
تقویم اجرای ایده: یکبار برای همیشه
نوع مناسبت:
مجری: تشکل های مسجدی, مسئولین دولتی
مخاطب: عموم

خلاصه طرح:

«لَمَسْجِدٌ اُسِّس على التَّقْوى‏ مِنْ أَوَّلِ یَوْم أن تَقُومَ فیهِ، فیه رِجَالٌ یُحِبُّون أَن یَتَطهَّروُا و اللَّه یُحِبُّ المطَّهِّرینَ»

بدون شک مهمترین ابزار و اهرم مدیریت و رهبرى در یک نظام اجتماعى هدفمند، برنامه‌‏ریزى و برنامه‌محورى است و اساس برنامه‏‌ریزى نیز آگاهى از فرصت‌ها و تهدیدهاى آتى و چگونگى استفاده از فرصت‌ها و مبازره با تهدیدهاست.

همچنین از مهم‌ترین و اساسى‏ترین ویژگی‌هاى یک برنامه و آیین‌نامه مدوّن نیز وجود نگاهى جامع‌نگر و دور اندیشانه است که ضمن در نظر گرفتن واقعیات، تجربیات و رهیافت‌ها از تمامى امکانات و منابع موجود در جهت تحقق حداکثرى اهداف منظور، بهره‌بردارى لازم را به عمل آورده و با ارائه آیین‌نامه و دستورالعمل‌هایى راهبردى بستر لازم جهت تحقق اهداف عالى نظام اسلامى را فراهم نماید.

پس از تحقق انقلاب شکوهمند اسلامى ایران فرصت بسیار ذى‌قیمت و مناسبى براى توسعه و تعمیق فرهنگ دینى که از لوازم ضرورى و اولیه ایجاد بستر تعامل بین دولت و مردم است در ایران فراهم شد. با توجه به اقبال عمومى به دین و فراهم شدن این امکان فوق‌العاده براى توسعه فرهنگ دینى اکنون با گذشت سه دهه از انقلاب آنچنان که انتظار مى‏رفت نتوانسته‌‏ایم بین نهادهاى مردمى و دولت در امر ترویج و بسط ارزش‌هاى دینى و مبانى عقیدتى تعامل واقعى ایجاد نمائیم. پى بردن به علل این مهم نیاز به بازنگرى در تمامى ابعاد روش‌ها، ساختارها و محتواى برنامه‏هاى اجرایى چه در بخش دولت به عنوان حاکمیت جامعه چه در حوزه فعالیت نهادهاى مردمى دارد.

بررسى راه‌کارهاى عملى و امکان سنجى تحقق و بهبود مؤلفه‏‌هاى توسعه در تمامى ابعاد بویژه در بعد دینى و عقیدتى مردم بر حسب نقش و وظایف تعریف شده همراه با حدود و ثغور معین و بدون تداخل چه دولت در قبال مردم و چه مردم در قبال دولت مى‏‌تواند گامى نوین در عملى شدن و تحقق نگاه برنامه‌‏اى و اصولى به ایجاد و گسترش تعامل بین دولت و مردم باشد.

در حال حاضر با وجود برخوردارى از دولتى دینى و نیز جامعه‌‏اى دین مدار هنوز نتوانسته‏‌ایم در بخشى از زمینه‏‌ها آنچنان که شایسته نظام ماست یک ارتباط نزدیک و تنگاتنگ بین این دو ایجاد نمائیم. مسجد به عنوان بستر توسعه فرهنگ دینى در این میان مى‏‌تواند از نمادهاى اصلى ایجاد تعامل و همکارى بین دولت اسلامى و مردم باشد. تبیین واقعى جایگاه و نقش مساجد مى‏تواند ما را در رسیدن به این مهم یارى فرماید.

جامعه اسلامى ما در حال حاضر نیازمند بروز و ظهور اندیشه‌‏هاى خلاقى است که مجموعه‏‌اى از ایده‌های تکامل یافته را در قالبى نو، بدیع و کارآمد ارایه نمایند و با همین نگرش و دیدگاه و با هدف صیانت از هویت و فرهنگ اصیل اسلامى بایسته است طرح‌های نوین تدوین و ارائه گردد. دراین راستا در حال حاضر باتوجه به ناهماهنگی‌هاى موجود در فعالیت‌هاى جارى مساجد کشور و با هدف فراهم آوردن تمهیدات و بسترهاى لازم جهت استفاده بهینه و مطلوب از حدود ۷۰ هزار پایگاه معنوى و عبادى در گستره جامعه اسلامى و جهت‏‌دار کردن نحوه فعالیت دستگاه‌هاى اجرایی و نیز کمک‌هاى مردمى طرح تشکیل «شوراى عالى مساجد کشور» پیشنهاد شده است.

اهمیت و ضرورت تشکیل این شورا از آنجا بیشتر ضروری به نظر می‌رسد که کشور عربستان نه تنها در داخل بلکه در بُعد جهانی نیز شورایی به نام ” شورای عالی جهانی مساجد” را تشکیل داده که بیش از صدها مسجد را در سراسر جهان تحت پوشش فعالیت‌های این شورا چه از حیث تعیین امام جماعت مسجد و چه از نظر ارائه برنامه تبلیغی قرار داده است. متأسفانه ما تاکنون به عنوان ام‌القرای جهان در داخل کشور علی‌رغم تلاش‌های صورت گرفته شده در این خصوص، نتوانسته‌ایم چنین شورایی را تشکیل دهیم.

بنابراین برای حضور در صحنه‌ جهانی در حوزه مسجد ابتدا لازم است شورای عالی مساجد کشور را تشکیل دهیم تا مقدمه و زمینه‌ای برای تشکیل شورای عالی جهانی مسجد باشد.

ب- اهداف طرح :

  • مسجد به عنوان مهمترین نماد نهاد مدنی در جامعه اسلامی که انگیزه‌ای الهی و غیر مادی بر آن حاکم است،‌ شایسته است در قالب یک تشکل غیر دولتی که از منویات مقام معظم رهبری بهره‌مند می‌باشد از طریق نماینده ایشان در این تشکل که عنوان ریاست شورا را به عهده دارد ضمن امر نظارت و هدایت حاکمیتی که اعمال می‌شود به سوی اهداف متعالی رهنمون گردد.
  • درگیر بودن بیش از ۱۵ دستگاه فرهنگى کشور در ارتباط با مساجد، یکى از مهمترین مشکلاتى است که در حال حاضر گریبان‌گیر مساجد کشور بوده و معضلات فراوانى را در این حوزه فراهم نموده است، این امر ضرورت نگاه ویژه و ایجاد ساز و کار مناسب را در این خصوص مى‏طلبد، که امید است این چالش با تشکیل شورا مرتفع گردد.
  • افزایش بهره‌وری و راندمان مطلوب برنامه‌های مساجد با حذف پراکندگى‌ها و تعارض‌ها و تداخل‌های موجود در برنامه‏های مساجد و نیز تشتت در تخصیص بودجه‏ها و فعالیت‏هاى مربوط به دستگاه‌ها و نهادهاى متعدد که هر یک به نحوى در امور مساجد دخیل مى‏باشند.
  • اتخاذ سازوکار هدفمند در جهت دخالت دولت به صورت غیر مستقیم که این امر بیشتر در حوزه توسعه و تجهیز مساجد در زمینه ساخت و ساز و گسترش فعالتیت‌‌های مذهبی فرهنگی، سیاسی و… صورت می‌گیرد. و تمام این پشتیبانی‌های دولتی نیز از مجرا وکانال این شورا انجام خواهد گرفت. در این طرح سعی شده است حضور و مشارکت مردم در امر مسجد پر رنگ‌تر دیده شود.
  • هدایت تمامی فعالیت‌های دستگاه‌ها و مراکزى ‏که به‏ نحوى ‏در تصمیم‏سازى ‏و تصمیم‏گیرى ‏مسائل‏ مربوط به ‏امور مساجد دخیل مى‏باشند.
  • افزایش کارایى و اثر بخشى و نیز ارتقاى موفقیت فعالیت‌هاى جارى مساجد بر اساس راه‌کارهای تعریف شده توسط شورا
  • تفکیک و تقسیم وظایف و تعیین حوزه‏هاى فعالیت دستگاه‌هاى ذیربط.
  • تلاش جدی در جهت رفع معضلات و مشکلات مبتلابه منابع انسانى مساجد (ائمه جماعات – خادمین – کارکنان و…) از طریق ساماندهی توسط شورا.
  • افزایش کمى تعداد مخاطبان و شرکت‏کنندگان در برنامه‏ها و مراسم مختلف مساجد برنامه‏هاى عبادى – سیاسى – اجتماعى و… با اجرای تصمیمات جهت دار شورا.
  • افزایش مشارکت فعالانه آحاد مردم در پشتیبانى و اداره مساجد و ایجاد تشکل‌هاى مردمى و نهادهاى مدنى مرتبط با مساجد.
  • تبدیل تهدیدها و محدودیت‏ها به فرصت‏ها و قابلیت‏ها.
  • ارتقاء‌بخشى سطح آگاهی‌هاى ائمه جماعات با هدف افزایش ارتباط دو سویه بین امام و مأمومین و تقویت میزان اثربخشى از طریق سازوکار تعریف شده توسط شورا.
  • اعتلاى جایگاه مسجد در سطح جامعه همراه با ارتقاى کیفى و غنى‏سازى محتواى برنامه‏‌هاى اجرایى در سطح مساجد.
  • تعیین حدود و ثغور تعامل حاکم اسلامى در مساجد و ایجاد هماهنگى در بین دستگاه‌هاى اجرایى کشور با مدیرت مشارکتی مردمی در اداره مسجد

مراحل اجرایى طرح:

  • تشکیل کارگروه ویژه در شورای عالی انقلاب فرهنگی جهت تشکیل دبیرخانه شورای عالی مساجد و اجرایی نمودن طرح.
  • دعوت از کارشناسان متخصص حقیقی و حقوقی فعال در امر مسجد برای تدوین آیین‌نامه‌های تشکیلات شورا.
  • تصویب نهایی آیین‌نامه تشکیل شورای عالی مساجد در شورای عالی انقلاب فرهنگی
  • تشکیل شورا عالی مساجد با حضور اعضای حقیقی و حقوقی تعیین شده بر اساس آیین‌نامه تدوین شده‌ی آن.
  • انتخاب دبیر شورا (نماینده مقام معظم رهبری) و نیز تعیین محل دبیرخانه و… .
  • انتخاب مسئولان و اعضاء مدعو حوزه‌های پنج‌گانه پشنهادی (سخت‌افزاری، نرم‌افزاری، مدیریتی، تبلیغی و مناسکی و دفاعی مسجد) جهت شروع کار در فعالیت‌های تخصصی تعریف شده (اشخاص حقیقی یا حقوقی).‌
  • برقراری ارتباط و تعامل دوسویه با دستگاه‌های اجرایی، سازمان‌ها و نهادهای ذی‌ربط مسجد با هدف هماهنگی بیشتر امور محوله به شورا.
  • تشکیل منظم جلسات شورا و نیز کارگروه یا کمیته‌های فرعی و تابعه تعریف شده بر اساس فرایند زمان تدوین شده و نوع وظایف تعریف شده برای آنها.
  • برگزارى نشست‏هاى تخصصى و کارشناسى با هدف دستیابی به راه‌کارهای اجرایی کاربردی و تأثیرگذار برای فعالیت‌های مسجد.
  • اتخاذ سازو کار مناسب جهت پاسخ‌گویی دستگاه‌ها و نهادها و تشکل‌های فعال در امر مسجد مبنی بر میزان و نحوه همکاری با شورا و چگونگی انجام تعهدات و وظایف محوله شورا به آنها.

توضیح اول:

در حال حاضر مساجد موجود در کشور به سه شیوه اداره می شود:

ـ مساجد دولتی: مساجدی هستند که از بودجه و اعتبارات دولتی ساخته و در ادامه پشتیبانی نیز می‌شوند و بالطّبع مدیریت این مساجد نیز توسط نهادها، ادارات و سازمان‌های دولتی، تعیین می‌گردد. مانند: مصلی‌ها، مساجد تاریخی، مساجد موجود در مراکز آموزشی و دانشگاه‌ها و مدارس، ‌پارک‌های شهری، ترمینال‌ها، مجتمع‌های صنعتی، ‌فرهنگی،‌ اقتصادی، ورزشی، مسجد بین راهی، فر هنگ‌سراها، و … .

ـ مساجد مردمی یا محلی: این مساجد توسط مردم ساخته می شوند و کلیه مراحل ساخت و نگهداری آن بانظارت و مدیریت مردم انجام می‌گیرد. اینگونه مساجد یا ممکن است دارای موقافات خاص خودشان باشند که از درآمد حاصل از آن برای ساخت و نگهداری مساجد استفاده می‌شود و یا ممکن است بدون موقوفه بوده و از طریق کمک‌های مردمی ساخته شوند اکثریت قریب به اتفاف مساجد کشور ، در این گروه جای می گیرند. این مساجد از طریق هیئت امناء با انتخاب مردم اداره شده و متولی بخصوص و ثابتی ندارند.

ـ‌ مساجد موقوفی یا موروثی: این‌گونه مساجد توسط عموم مردم ساخته نمی‌شوند، بلکه معمولاً یک فرد خیر از طریق وقف زمین و با دارایی خویش آنها را می‌سازد و خودش بعنوان متولی، یا فردی از طرف وی اداره آن مساجد را بر عهده می‌گیرد و بعدها نیز اداره این نوع مساجد به وراث او تعلق می‌گیرد. عموماً‌ اداره این‌گونه مساجد توسط افراد یا خانواده‌ای خاص می‌باشد. هرگاه مسجد دارای موقوفاتی باشد و واقف برای آن متولی یا ناظری تعیین، نماید، تعیین او در این زمینه کاملاً دارای اعتبار شرعی است، زیرا مفاد قاعده «الوقوف علی حسب ما یوقفها اهلها»‌ بی‌هیچ اشکالی موقوفات مسجد را نیز همچون دیگر موارد وقف، شامل می‌گردد[۱].

 

توضیح دوم:

در تشکلات جدید (شورای عالی مساجد کشور) کل فعالیت‌های مسجد به شرح ذیل سازماندهی خواهند شد:

الف- ستاد هماهنگی امور مساجد استان‌های کشور: به تعداد استان‌های کشور در قالب ستاد هماهنگی امور مساجد استان‌ و به ریاست نماینده محترم ولی فقیه در استان و دیگر اعضاء حقوقی و حقیقی مرتبط موضوع تشکیل خواهد شد.

ب- حوزه‌های تابعه شورای عالی مساجد: برای این شورا ۵ حوزه تابعه تعریف و تبیین شده که هریک از این حوزه‌ها با مسئولیت یکی از نهادهایی که بیشترین ارتباط کاری و موضوعیت را با آن دارد به عنوان مسئول یا متولی این حوزه انتخاب شده و بقیه نهادها و دستگاه‌ها حقیقی و حقوقی در انجام وظایف و امور محوله با رأس و مسئول این حوزه‌ها هماهنگ و مرتبط می‌شوند تا امور مربوطه به درستی و برنامه‌ریزی شده و بدون تشتّت و تداخل وظایف به سرانجام برسد:

  • حوزه سخت‌افزاری، پشتیبانی، توسعه و تجهیز، نگهداشت و بهداشت و نیز ساماندهی هیأت امناء، کارکنان و خادمین، با مسئولیت سازمان اوقاف و امور خیریه.
  • حوزه نرم‌افزاری برنامه‌ها و فعالیت‌های فرهنگی، هنری، فوق ‌برنامه و کتابخانه و اطلاع‌رسانی ( امور مربوط به فرهنگ عمومی جامعه) به عهده ستاد عالی کانون‌های فرهنگی و هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار خواهد گرفت.
  • حوزه تربیت و پرورش تخصصی مدیران مساجد (با توجه به نص صریح روایت از پیامبر گرامی اسلام، مدیران مساجد، ائمه جماعات می‌باشند) به عهده شورای عالی حوزه‌های علمیه کشور می‌باشد که بر اساس تعداد مساجد موجود در کشور نسبت به جذب و آموزش ائمه جماعات، اقدام لازم را به عمل آورده و در همین راستا، اقدامات مستمری را در جهت برنامه‌ریزی برای ارتقاء سطح دانش و آگاهی‌های دینی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و… را بر اساس نیاز روز جامعه (آموزش‌های حضوری، از راه دور، مجازی، کوتاه مدت و بلند مدت و…) به عمل خواهد آورد.
  • حوزه مربوط به گسترش فرهنگ دینی، امور تبلیغی، مناسکی و شعائر اسلامی در مساجد، ساماندهی ائمه جماعات و روحانیون و مبلغین (صدور احکام نصب، جابه جایی و عزل ائمه جماعات، جذب، اعزام و استقرار روحانیون در سطح مساجد کشور و نیز امور خدماتی و رفاهی  و … مربوط به ائمه جماعات و مبلغین و روحانیون فعال در امر مسجد و نماز و تبلیغ تمامی موارد فوق در مسئولیت سازمان تبلیغات اسلامی پیشنهاد می‌گردد.
  • حوزه مربوط به امور دفاعی، پدافند غیر عامل و بسیج به عهده نیروی مقاومت بسیج.

توضیح سوم:

چگونگی مشارکت مردم:اگر نگاهی به تاریخچه ساخت و نگهداری مساجد در طول تاریخ بیاندازیم،‌ می‌بینیم که در طول تاریخ عمدتاً خود مردم بودند که فقط با هدف کسب رضایت الهی و بدون هیچ انگیزه مادی بهترین ذوق های هنری و ابتکارات بدیع را در مسجد به کار بردند و در ساخت مساجد آن‌چنان با دقت و ظرافت کار کردند که شاید برای منازل و خانه‌های شخصی خویش این میزان حساسیت را به کار نبردند. وجود مساجد تاریخی با سابقه چندین قرن مؤید این ادعاست. چرا که پس از گذشت صدها سال هنوز از استحکام بالایی برخوردار بوده و از نظر تزئینات و زیبایی و هنر بر تارک جهان هنر می‌درخشند. در طرح پیشنهادی مشارکت مردم در دو منظر قابل اجراست:

الف‌ـ در سطح شورای عالی مساجدکشور: چون این شورا در بعد کلان سیاستگذاری امور مساجد را به‌عهده دارد و عمده نگاه آن به نظرات حاکمیتی نظام است تا بر اساس آن منویات مقام معظم رهبری و دولت اسلامی در ساماندهی مساجد ترسیم شود. مشارکت مردمی در این سطح با حضور نمایندگان تشکل‌های مردمی فعال و اهالی مرتبط با مسجد می‌باشد که با ارایه نظرات خویش (از طریق عضویت در شورا) می‌توانند در بهبود وضعیت موجود و ارتقاء سطح فعالتی‌های مسجد مشارکت فکری، برنامه‌ریزی و تدوین برنامه‌های جامع و تهیه آیین‌نامه‌ها صورت می‌گیرد.

مشارکت و حضور بیشتر مردمی در اداره مساجد در قالب آئین‌نامه و ضوابط اجرایی که متعاقباً در صورت تصویب نهایی طرح آماده خواهد شد، مورد مداقه نظر و تدقیق قرار خواهد گرفت.

ب‌ـ در سطح ستاد مساجد استان و شهرستان: در این سطح چون عمده وظایف ستاد استان و شهرستان اجرایی و انجام امور محوله و سیاست‌های تعیین شده شورای‌عالی مساجد می‌باشد و نقش و شکل اجرایی سیاست‌های شورا در سطح استان و شهرستان از طریق خِرَد جمعی اعضاء ستاد که عمده آن مردمی و یا از نمایندگان آنان می‌باشند صورت می‌گیرد و مدیریت مشارکتی مردم در اداره مسجد در این سطح بسیار چشم‌گیرتر خواهد بود.

ج‌ـ هیات امناء مسجد: در این سطح که به عنوان پیشانی پیکره و خط اول صف مساجد محسوب می‌گردد برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌ها و نیز تعیین راه‌کارهای مناسب برای اجراء بهتر برنامه‌های  شورا در بُعد کلان و ستادهای استان و شهرستان و در نهایت به مساجد در ابعاد پایین‌تر ابلاغ می‌گردد تماماً به عهده هیات امنای مساجد می‌باشد و نقطه اوج، هدف نهایی و نتایج حاصل از فعالیت‌های شورا که خروجی و برونداد آن در فعالیت‌های مساجد می‌باشد. با مدیریت و مشارکت مردم انجام می‌شود.

 ۱- موظف رستمی محمد علی، آیین مسجد جلد سوم، ص ۲۱.

بدون نظر

پاسخی بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

با ما در تماس باشید

توجه داشته باشید که جهت ارسال پیام به بخش‌های مورد نظر همراه با ضمیمه می‌توانید از فرم تماس با ما استفاده نمائید.


پل های ارتباطی:
۰۲۵۳۲۹۱۷۹۴۸ – ۰۳۱۵۵۵۷۱۰۹۵     
masjedideas[at]gmail[dot]com     
کانال تلگرام

ارسال کردن

کاری از "اتاق ایده پردازی فام"

با شناسه کاربری خود وارد شوید

یا    

مشخصات خود را فراموش کرده اید؟

Create Account