کد ایده:7601
ایده پرداز: بر اساس ایده ای از دکتر میثم لطیفی    
توضيح اجمالی:

این ایده برگرفته از مقاله «بررسی و پیشنهاد الگوی اولیه برنامه درسی کارشناسی ارشد مدیریت امور مساجد» نوشته دکترمیثم لطیفی می‌باشد. در این ایده به شرح اجمالی ضرورت، الزامات و برنامه‌ی درسی پیشنهادی این رشته پرداخته شده است. علاقه‌مندان برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به اصل مقاله موجود در آرشیو سایت فام (fam.masjed.ir) رجوع کنند.

مکان اجرای ایده: خارج از مسجد
مجری: مسئولین دولتی

مسئله

هم‌اکنون دوره‌های متعدد آموزشی رسمی و غیررسمی در سطح دانشگاهی و حوزوی با محوریت تربیت نظری در علوم انسانی و اجتماعی در سطح ملی و بین‌المللی طراحی و اجرا می شود. به نظر می رسد با توجه به اهمیت وضرورت توجه به مسجد و پیچیدگی اداره این مکان مقدس در سطح خرد و کلان لازم است رشته آموزشی مستقلی در مقطع کارشناسی ارشد، برای حصول به اهداف والای تمدن اسلامی و الگوی اسلامی و ایرانی پیشرفت با محوریت مسجد طراحی شود.

زمینه‌سازی
***در بخش قبل نشان دادیم دغدغه‌ی مدیریت فرهنگ و به طور خاص مدیریت مساجد مقوله‌ی جدیدی نیست و در برخی مراکز علمی و دانشگاهی در قالب رشته‌های رسمی دانشگاهی مورد توجه است. آنچه سوال‌برانگیز است این که چرا تاکنون به این موضوع به نحو در خور توجه نشده است؟ چند جواب برای این سوال وجود دارد:
مدیریت مسجد پیچیده نیست. برخی معتقدند مدیریت مسجد پیچیده نیست که بخواهیم برای آن رشته طراحی کنیم. در حالی که وقتی به کارکردهای مسجد در اسلام نگاه می کنیم انبوهی از وظایف متوجه مسجد است در حالی‌که هم‌اکنون به کارکرد حداقلی تنزل یافته است. ما در این مقاله تلاش می‌کنیم گستردگی موضوع را در عناوین دروس نشان دهیم.
***تاکنون برای این موضوع رشته ای تعریف نشده است. برخی منتظرند رشته‌‌ای در دنیا و خصوصاً در غرب تعریف شود تا بر آن اساس رشته‌ای نو در کشور رونویسی شود. این نگاه منفعلانه متاسفانه حتی در سطوح بالا و برخی برنامه‌ریزان علمی و فرهنگی کشور وجود دارد. ضمن تقبیح این نگاه باید گفت ما در بخش‌های قبلی نشان دادیم مسیحیت منحرف و برخی فرق تازه ساخته در این زمینه فعالیت کرده و رشته و دانشگاه راه انداخته‌اند که باید عبرت آموز باشند. آنچه یک رشته را رشته می‌کند مشابه‌سازی با آنچه موجود است نیست بلکه نیاز واقعی جامعه و اتقان در طراحی دوره است.
راه‌اندازی دوره هزینه بالایی دارد. احتمالاً برخی مساله هزینه زیاد تاسیس دانشگاه و مرکز حوزوی مختص این کار را مطرح کنند که در جواب باید گفت در مرحله اول لزومی به تشکیلات مفصلی نیست بلکه می‌توان این رشته را در کنار سایر رشته‌ها ارایه کرد و در گام های بعد با جذب منابع از محل موقوفات و خیرات، نسبت به تاسیس دانشگاه امام سجاد علیه‌السلام با ماموریت اقامه نماز در جامعه اسلامی اقدام نمود.
***در صورت برگزاری دوره با کمبود متقاضی مواجه خواهیم شد. در جواب باید گفت امروز نزدیک به دو میلیون دانشجوی علوم انسانی در کشور در حال تحصیل هستند که اگرچه در بدو ورود به دانشگاه از انگیزه بالایی برخوردارند اما به مرور برای بسیاری از ایشان آینده مبهم و نا امید کننده می شود(محتوای نامناسب دروس، فضای تحصیل و پژوهش، آینده شغلی و …). در بین انبوه ایشان قطعاً تعداد قابل توجهی وجود دارند که با گزینش صحیح توانایی ادامه تحصیل در این رشته را دارند. ضمن این که هماکنون برخی از طلاب برای ادامه تحصیل وارد برخی رشته‌های دانشگاهی می‌شوند که برای ایشان تکرار مکررات و یا بی‌تفاوت نسبت به رسالت حوزوی ایشان است. هدایت بخشی ازطلاب به این عرصه می‌تواند بخشی از نیازهای واقعی را پاسخگو باشد. ضمناً تاسیس رشته لزوماً به معنای گسترش بی‌محابای آن نیست بلکه به مرور زمان و با توجه به امکانات و کشش دانشجو نسبت به گسترش رشته اقدام نمود.
***مباحث دینی قابل تبدیل شدن به واحد و کلاس درس نیست. شاید برخی بگویند در صورتی که مباحث دینی به واحد و کلاس درس تبدیل شوند از اخلاص در آن کاسته می‌شود. در جواب باید گفت اولاً دوگان مخلصان بی‌مدرک و بی اخلاصان با مدرک حداکثر در قواره یک ذو حدین جعلی است. آیا واقعاً برگزاری دوره های منظم و هدف دار که در پایان دوره گواهی و مدرک هم داده می‌شود از بی‌برنامگی و هدر دادن وقت طلبه و عدم آماده‌سازی وی برای خدمت در مهمترین و استراتژیک‌ترین پایگاه اسلام خطرناک‌تر است؟ مساله تشکیلات و کار سازمان یافته و منظم ضروری است؛ آنچه خطرناک است مدرک‌گرایی و غفلت از خطر مدرک‌گرایی است که بایستی در گزینش‌ها و برنامه تربیتی دوره آموزشی به آن توجه نمود.

مسأله
مسئله: نبود تحصیلات رسمی تخصصی در حوزه مدیریت مساجد

دستاوردهای ایده
اهداف کلی دوره:
با عنایت به استعداد، توانایی و سطح مسئولیت‌پذیری دانشجو و بر اساس آموزه‌های اسلامی و معارف ناب قران و اهل‌بیت علیهم‌السلام و منویات ولی معظم فقیه و با تاکید بر مطالعات و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و فرارشته‌ای این دوره با هدف کلی اقامه نماز در جامعه اسلامی و نیل به مسجد طراز اسلامی در چهار مسیر برگزار می‌شود:
الف) تربیت امام جماعت در تراز مسجد اسلامی در سطح ملی و بین‌المللی از بین طلاب علوم دینی با حداقل مدرک سطح ٢ در بدو ورود.
ب) تربیت معین امور مسجد(جهت عضویت در هیات امنا، مدیریت امور داخلی مسجد و …) در تراز مسجد اسلامی از بین طلاب علوم دینی با حداقل مدرک سطح ٢ در بدو ورود و یا کارشناسی رشته های مرتبط مثل مدیریت، حقوق، الهیات، معماری ، علوم اجتماعی، روان‌شناسی، مددکاری اجتماعی، مطالعات خانواده و زنان و …
ب) تربیت محقق و صاحب نظر در مطالعات مسجد از بین طلاب علوم دینی با حداقل مدرک سطح ٢ در بدو ورود و یا کارشناسی رشته‌های مرتبط مثل مدیریت، حقوق، الهیات، معماری ، علوم اجتماعی، روان‌شناسی و …
ج) تربیت کارشناس و مدیر و مشاور در امر سیاستگذاری امور مساجد از بین طلاب علوم دینی با حداقل مدرک سطح ٢ در بدو ورود و یا کارشناسی رشته‌های مرتبط مثل مدیریت، حقوق، الهیات، معماری، علوم اجتماعی، روان‌شناسی و …

الف )اهداف شناختی
دستیابی به عمق و مرزهای مطالعات حوزه مسجد و مدیریت اسلامی
درک و فهم نظریه‌ها و الگوهای مرسوم در مدیریت متعارف و اسلامی.
کاربرد و استعمال نظریه‌ها در عمل و دستیابی به قابلیت واکنش مدبرانه به شرایط واقعی در باب مسجد.
تجزیه و تحلیل و تفسیر مولفه‌ها و اصول مندرج در مدیریت و سازماندهی آنها بر اساس مبانی اسلامی.
ایجاد ساختارهای جدید، مدل‌ها، رویکردها و ایده‌های نو در مدیریت مسجد بر اساس آموزه‌های اسلامی.
ارزشیابی، اعتبارسنجی و بررسی مفید بودن ساختارها و الگوهای موجود مدیریت مسجد.
ب) اهداف گرایشی
آمادگی برای تجربه و شوق برای اقدام عملی، مطالعه و پژوهش در عرصه مدیریت مسجد.
درونی‌سازی ارزش‌های اسلامی و وصول به اتحاد علم و عالم حول حقیقت اسلام در عرصه مدیریت مسجد.
ج) اهداف مهارتی
قابلیت در مشاهده دقیق و توانایی در به کارگیری دانش مدیریت بر اساس مبانی و اصول اسلامی در امور مسجد.
کسب مهارت اداره و مدیریت در سطح مسجد و کلان، ملی، منطقه‌ای و جهانی بر اساس باورهای اسلامی.

توضیح تفصیلی
برنامه درسی پیشنهادی رشته مدیریت امور مساجد
با عنایت به الگوی برنامه درسی و همچنین با توجه به ساختار برنامه درسی مصوب در وزارت علوم برنامه پیشنهادی رشته مدیریت امور مساجد به صورت زیر پیشنهاد می‌شود.
-١عنوان رشته: مدیریت امور مساجد
-٢مقطع تحصیلی: کارشناسی ارشد
با توجه به ویژگی‌‌های ورودی‌‌ها که یا از حوزه هستند و یا از وکه با
-٣طول دوره: دو و نیم سال
-۴سابقه‌ی دوره: تأسیسی g اصلاحیc تصویبیø
۵-ضرورت راه‌اندازی دوره:
۶- سیاست‌های اتخاذ شده در تدوین برنامه درسی
میان رشته‌ای بودن
دانشجو و طلبه در کنار هم

زینت‌ها و مستحبات
جدول کلی دروس کارشناسی ارشد مدیریت امور مساجد
ردیف عنوان تعداد واحد توضیحات
١ دروس پیش نیاز – بر اساس تشخیص گروه آموزشی
٢ دروس اصلی ١۴ مشترک بین طلاب و دانشجویان
٣ دروس انتخابی ١٠ بر اساس توانایی و علاقه علمی دانشجو از جدول دروس
۴ پروژه پایانی ۴ بر اساس دروس انتخابی
جمع ٢٨
جداول تفصیلی عناوین دروس
دروس پیش‌نیاز
این دروس حسب توانایی فرد و صلاح‌دید گروه آموزشی ارائه می‌شود. دروس مذکور فاقد واحد بوده و فقط قبولی در آن شرط است.
ردیف عنوان درس ساعت توضیح
١ قرائت و تجوید ٢ تصحیح قرانت و تجوید پیشرفته
٢ زبان و ادبیات فارسی ٢ آشنایی با نگارش اداری، ادبیات مربوط به مسجد و عبادت
٣ مهارت‌های تحصیلی ٢ روش‌های مطالعه، فیش‌نویسی، نگارش علمی، هدف‌گذاری، نویسندگی
۴ آشنایی با احکام نماز و مسجد ٢ آشنایی با احکام نماز، مسجد و مسائل مبتلی‌به مطابق با فتاوی علمای معاصر
۵ آشنایی با نرم افزارهای رایانه ٢ در حد ICDL
جمع ١٠

دروس اصلی(مشترک)
ردیف عنوان درس واحد ساعت پیش‌نیاز
١ اخلاق اسلامی در مسجد ١ ١
٢ مسجد و تمدن اسلامی ٢ ٢
٣ سمینار مطالعات تطبیقی معابد دینی ٢ ٢
۴ روش تحقیق کاربردی ٣ ٣
۵ مباحث ویژه فقهی ٢ ٢
۶ مکاتب و نظریه‌های مدیریت و سازمان ٢ ٢
٧ مدیریت امور فرهنگی ٢ ٢
جمع ١۴ ١۴

دروس اختیاری
ردیف عنوان درس واحد ساعت پیش‌نیاز
١ فقه تخصصی ٢ ٢ با تاکید بر فقه‌الصلاه و فقه‌الاداره
٢ فقه‌السیره صلاه و مسجد ٢ ٢ بررسی روایی-تاریخی سیره پیامبر و اهل بیت در امور مسجد و نماز
٣ فنون سخنوری و تبلیغ پیشرفته ٢ ٢ آشنایی با فنون سخنوری، شیوه های تبلیغ موثر، بررسی الگوهای موفق
۴ اصول و فنون سرپرستی در مساجد ٢ ٢ مدیریت هیات امنا، تشکل های وابسته به مسجد، قوانین و مقررات مربوطه،
۵ مدیریت افراد و منابع انسانی در مسجد ٢ ٢ مسائل نیروی انسانی، مدیریت نیروهای داوطلب، سازوکارهای جذب، انگیزش، نگهداشت و تنظیم سطح همکاری در سطح مسجد
۶ اخلاق کاربردی اهل مسجد ٢٢ اخلاق هنجاری در محیط مسجد، مدیریت رفتار فردی، بررسی موارد خاص و تقویت ملکه رفتار حسنه با اهالی مسجد و محل
٧ الحان و نغمات ٢ ٢ آشنایی با و تقویت نغمه های قرائت در تلاوت قران، ترتیل‌خوانی، قرائت نماز، اذان‌گویی، مکبری، مرثیه‌خوانی
٨ مدیریت زمان ٢ ٢ آشنایی با مفاهیم مدیریت زمان، هدف‌گذاری، برنامه‌ریزی،اجرا، کنترل و خاتمه یک فعالیت
٩ مدیریت وقایع مسجد ٢٢ شیوه مدیریت بهره ورانه ایام الله و مراسمات و مناسبت‌ها، اعتکاف، محرم، رمضان، دهه فجر و…
١٠ مدیریت دانش و اطلاعات مسجد و محله ٢ ٢ مدیریت دانش و الگوهای مدیریت داده‌ها، تبدیل داده به اطلاعات، سازماندهی، کاربست و ارزیابی دانش درونی و ضمنی تولید شده در مسجد
١١ خلاقیت و نوآوری ٢ ٢ فنون و روش های تقویت خلاقیت و نوآوری در مسجد و امور فرهنگی
١٢ معماری مسجد و محله ٢ ٢ تاریخ معماری مساجد، الگوهای معماری اسلامی در مساجد، مولفه‌های معماری طراز مسجد اسلامی، بررسی آثار معماری و مکان یابی بر تغییر رفتار محله
١٣ بهداشت و ایمنی برای مسجد ٢ ٢ بررسی الگوهای ارتقا بهداشت محیط مسجد، نکات و فنون ارتقا سلامت، مکان‌یابی کفشداری، رائحه مطبوع و مباحث ایمنی شامل آتش سوزی و امنیت مسجد، سرقت و تروریسم
١۴ مدیریت تجهیزات و نگهداشت اموال مسجد ٢ ٢ مسائل مربوط به مدیریت تجهیزات، خرید، انبارداری، نگهداری، تعمیرات تجهیزات، مدیریت جامع نگهداری و تعمیرات
١۵ سازمان‌های فرهنگی ٢ ٢ آشنایی با سازمان‌های فرهنگی، وظایف سازمان‌های فرهنگی، نحوه ارتباط گیری
١۶ مدیریت امور خیریه ٢ ٢ برنامه‌ریزی، تامین، سرمایه‌گذاری، نظارت در امور خیریه
١٧ مدیریت وقف ٢ ٢ هدایت نیات واقفان، شناسایی و تشویق واقفان، حفظ موقوفات از تعرض و تصرف نابجا، عمران موقوفات، بهره‌وری موقوفات
١٨ محیط‌شناسی خرد و کلان ٢ ٢ سازوکارهای شناخت محله، اقوام و قومیت‌ها، زبان، فرهنگ بومی
١٩ بازاریابی اجتماعی ٢ ٢ اصول بازاریابی، انواع بازاریابی، بازاریابی در اسلام، بازاریابی اجتماعی و فنون آن برای مسجد
٢٠ تحلیل سیاسی برای اهل مسجد ٢ ٢ شبهه‌شناسی، فنون تحلیل سیاسی، کانال‌های دریافت اطلاعات صحیح، مخاطب‌سنجی و شیوه‌های ارایه
٢١ مدیریت آموزشی ٢ ٢ مبانی فلسفی تعلیم و تربیت در اسلام، آموزش کودکان و بزرگسالان، برنامه‌ریزی آموزشی، اجرای برنامه‌های آموزشی، ارزیابی آموزش
٢٢ مدیریت مدارک و کتابخانه برای مسجد ٢ ٢ آشنایی با اصول کتاب داری، مدیریت منابع و مدارک، مسائل کتابخانه‌های مساجد، عضوگیری، نگهداری منابع، نرم افزارهای کتابخانه‌های کوچک، شیوه‌های ارتقا سطح کتاب‌خوانی
٢٣ روش تحقیق کاربردی ٢ ٢ آشنایی با روش‌های تحقیق متناسب با نیازهای مسجد، پیمایش، موردکاوی، تاریخی تطبیقی،
از بین عناوین ذکر شده در جدول بالا دانشجو حسب علاقه و توانایی حداقل ١٠ واحد را انتخاب می‌نماید که مبنای دوره پژوهشی وی نیز می‌باشد.
البته بدیهی است در سال‌های اولیه راه اندازی دوره امکان ارائه همه عناوین وجود ندارد و به مرور سرفصل‌ها و طرح درس‌های جدید برای دروس مذکور نوشته و تکمیل می‌شوند. کاربرگ پیشنهاد سرفصل درس در زیر ارایه شده است. لازم است در مرحله بعد برای هریک از دروس کاربرگ مذکور تکمیل شود.

کاربرگ پیشنهاد سرفصل درس
نام درس:
شماره‌ی درس:
تعداد واحد:
نوع درس (اعمّ از نظری، عملی، نظری ـ عملی و…) مقطع:
تعداد ساعت:
پیش‌نیاز:
شرح درس: (بین ٣ تا ۵ خط)
اهداف درس (در حیطه‌های دانشی، گرایشی، شناختی، مهارتی و مبتنی بر اهداف کلّی و تفصیل و سه‌گانه‌ی رشته):
سرفصل درس: (دقّت شود که در طول نیم‌سال قابل تحقّق باشد)
منابع اصلی:
منابع فرعی:

جمع بندی و ارایه پیشنهادهای اجرایی و مطالعاتی
در دنیای کنونی بسیاری از پدیده‌ها در قالب سازمان ظهور و بروز می‌یابند و بدیهی است که نهادها و سازمان‌های مذکور نیازمند مدیریت و راهبری و سیاست‌گذاری هستند. نویسنده با این دغدغه که مسجد به عنوان مهم‌ترین سازمان اجتماعی در الگوی اسلامی نیازمند مدیریت کردن در سطح خرد و کلان است، مقاله پیش رو را نوشته است. در این مقاله کارکرهای مسجد احصا نشده‌اند- همانند بسیاری از مقالات که تاکنون نوشته شده‌اند- بلکه با مفروض دانستن کارکردهای چندگانه مسجد، برنامه درسی رسمی رشته مدیریت امور مساجد را پیشنهاد داده است.
البته طراحی این دوره به معنای غفلت از طراحی دوره‌های کوتاه مدت برای همه ائمه جماعات خدام و هیت امنا نیست که می توان با برنامه‌ریزی دوره‌های موجود همچون سفیران هدایت و دوره‌های مرکز امور رسیدگی به مساجد را به آن منضم نمود و تکمیل کرد.
این رشته را فعلاً بدون گرایش پیشنهاد دادیم ولی در آینده و پس از چند دوره اجرا و بر اساس اهداف دوره، حداقل پیشنهاد گرایش‌های زیر داده می‌شود:
١-‌ گرایش توانمندسازی ائمه جماعت،
٢-گرایش اداره داخلی مسجد،
٣- گرایش مطالعات مسجد
۴- گرایش سیاست‌گذاری مساجد.
در مقام اجرا می‌توان از ظرفیت مراکز حوزوی و دانشگاه‌هایی همچون امام صادق علیه‌السلام، باقرالعلوم علیه‌السلام، امام حسین علیه‌السلام استفاده کرد، اگرچه در یک الگوی بلند پروازانه می‌توان دانشگاه بین‌المللی امام سجاد علیه‌السلام را پیشنهاد داد که برنامه تربیتی کلان و بلندمدت را در آن پی‌گیری نمود.

بدون نظر

پاسخی بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

با ما در تماس باشید

توجه داشته باشید که جهت ارسال پیام به بخش‌های مورد نظر همراه با ضمیمه می‌توانید از فرم تماس با ما استفاده نمائید.


پل های ارتباطی:
۰۲۵۳۲۹۱۷۹۴۸ – ۰۳۱۵۵۵۷۱۰۹۵     
masjedideas[at]gmail[dot]com     
کانال تلگرام

ارسال کردن

کاری از "اتاق ایده پردازی فام"

با شناسه کاربری خود وارد شوید

یا    

مشخصات خود را فراموش کرده اید؟

Create Account